Handgeschreven notities werken beter

Met pen onthoud je beter wat je noteert, schrijft redacteur Hendrik Spiering in NRC van 28 november. Schrijven met de hand gaat langzamer dan typen, dus moet je keuzes maken. Dit versterkt het geheugen van de schrijver.

Onderzoek onder studenten wijst uit dat zij handgeschreven notities beter memoriseren dan getypte.
Sagaris vulpen

Onvermogen om diep na te denken, een korte aandachtspanne, geringe parate kennis: er wordt tegenwoordig veel gesproken over de negatieve effecten van computergebruik op het geestelijk leven van de moderne mens.

Er is nog weinig onderzoek, maar een paar zaken staan inmiddels wel vast. Zoals dat het maken van college-aantekeningen met pen en papier duidelijk superieur is aan hetzelfde met een laptop.

Paradoxaal genoeg is de belangrijkste reden daarvoor het feit dat studenten tegenwoordig zo goed kunnen typen. Want wie typend aantekeningen maakt, typt meestal vrij letterlijk op wat hij hoort. De trage handschrijver moet noodgedwongen keuzes maken, nadenken dus.

Het is die mentale verwerking tijdens het schrijven die het geheugen van de aantekeningenmaker versterkt. Er is onmiddellijke verwerking. Zou de student in de collegezaal trager tikken op zijn toetsenbord, dan zou het verschil waarschijnlijk kleiner zijn. Dan zou hij beter nadenken over de informatie die hij typt.

2289

Dit verschil in notuleren werd eerder dit jaar vastgesteld in Psychological Science (23 april). Daarbij moesten studenten aantekeningen maken bij een aantal TED-lezingen. Eerdere onderzoeken waren vooral gericht op de afleiding (Facebook, Twitter) die de laptop biedt tijdens het college (die is inderdaad enorm), maar hier werd zuiver het verschil met handmatig aantekeningen maken onderzocht.

De tikkers bleken per lezing veel meer woorden te noteren dan de schrijvers (gemiddeld zo’n 550 tegen minder dan 400). Ze tikken ook vaker precies dezelfde woorden op als hun collega-tikkers. De handschrijvers vertoonden veel meer onderlinge verschillen in woordkeuze – allemaal aanwijzingen voor een intensievere verwerking. En hoe letterlijker deelnemers de woorden hadden opgeschreven, hoe slechter hun score bij controlevragen achteraf.

De typisten zitten niet te slapen. Want een half uurtje na de lezing is er niet veel verschil in feitenkennis tussen hen en de schrijvers. Maar in begripsvragen scoren de schrijvers wel veel beter.

Sheaffer ballpoint

Het treurige is verder dat het enige voordeel dat de tikkers hebben – een completer verslag van wat er gezegd is – niet helpt bij het leren. Toen de deelnemers een week later terugkwamen en een minuut of tien hun aantekeningen mochten bekijken, scoorden de schrijvers op begripsvragen daarna opnieuw hoger dan de tikkers.

Er zijn meer negatieve effecten van computergebruik op het geheugen. Het belangrijkste onderzoek stond een paar jaar geleden in Science (15 juli 2011). Dat onderzoek stelde vast dat wie weet dat hij iets op internet kan opzoeken dat feit veel makkelijker vergeet (bijvoorbeeld welke acteur de hoofdrol speelt in de film Gladiator).

Internetgebruik is dus vrij slecht voor de parate kennis. Maar die ‘uitbesteding van geheugen’ is geen typisch interneteffect. Wie een huisgenoot of een collega heeft die alles van film weet, onthoudt zelf ook minder filmfeitjes. Je kan het tenslotte altijd vragen. Het effect is oud: in Plato’s dialoog Phaedrus (ca. 370 v. Chr.) wordt al geklaagd dat de uitvinding van het schrift het geheugen heeft vernietigd: „Want mensen die leren zullen vertrouwen op die externe letters en zichzelf vergeten.”

In de Verenigde Staten woedt in onderwijsland al langer het ‘handschriftdebat’: moeten leerlingen nog wel leren schrijven? Geef ze een toetsenbord!

laptop tas

Het positieve effect van handgeschreven aantekeningen is natuurlijk belangrijk in dat debat. Maar ook dragen voorstanders vaak aan dat handschrijven door de motorische complexiteit meer geheugensporen in het brein achterlaat dan het simpelere drukken op toetsenbordknoppen.

Wie met de hand schrijft, leert daarom bijvoorbeeld sneller lezen: de letters komen ‘dieper’ in het geheugen. Computerschrijven gaat weer sneller en maakt herziening van geschreven tekst veel makkelijker. In dit debat beval de vooraanstaande schrijfonderzoeker Verginia Berninger daarom ‘tweetaligheid’ aan: ontwikkel een goed handschrift én leer goed typen.

 

Dit artikel verscheen in NRC 28-11-2014

Advertenties

Cowboy-uitgevers

Door gastblogger Maria Genova

Tegenwoordig mag iedereen zich ‘uitgever’ noemen. Heel veel mensen zijn bezig met een boek en de uitgevers nemen hen werk uit handen. Klinkt aantrekkelijk tot je kijkt naar de ‘pakketten’ die ze aanbieden. Een kennis is er laatst ingetrapt en heeft al een contract getekend: voor 5 boeken betaalt ze 200 euro en van de verkochte boeken krijgt zij 20 procent. Als ze het zelf laat drukken is ze waarschijnlijk vijf euro per boek kwijt en dan hoeft ze ook niet 80 procent van de royalties af te staan.
Zijn er dan geen voordelen? Op zich raad ik beginnende schrijvers aan om naar een uitgever te stappen, vooral vanwege de betere distributie. Maar van de zogenaamde POD-uitgevers kun je niet verwachten dat ze de distributie van het boek goed regelen, aangezien ze totaal niet serieus genomen worden door de boekhandels. Dat komt omdat ze alles uitgeven, ongeacht hoe slecht, als je maar betaalt.
Je hoopt dat ze in elk geval een beetje hun best doen om het niveau van de aangeboden manuscripten op te krikken, maar zelfs dat blijkt te veel gevraagd. Voor die tweehonderd euro heb je ‘een standaard spellingscontrole van Word’. Zeker bedoeld voor degenen die niet weten dat Word standaard je spelling controleert zodra je dat aanvinkt en dat die spellingscontrole bovendien nogal te wensen overlaat?
Maar eerlijk is eerlijk: bij de meeste cowboy-uitgevers kun je ook een ‘toppakket’ kiezen, waarbij een redacteur ook grammatica en stijlfouten verbetert. Klinkt heel wat tot je het resultaat onder ogen ziet. Laatst kreeg ik een boek toegestuurd van iemand die het bij zo’n POD-uitgeverij had laten drukken. Een dun boekje vol fouten. Dat was dus inclusief redactie. Om een voorbeeld te noemen: ‘ik wordt’ met dt en dat verschillende keren in het boek. Ik denk dat die redacteur vergeten is om de spellingscontrole van Word aan te zetten. Of gold dat alleen voor het goedkopere pakket?

Maria Genova leest voor

Maria Genova schreef onder andere Duivelskind